Vijftien jaar Belgian Lesbian and Gay Pride

Op 15 mei 2010 organiseren we de vijftiende editie van de BLGP in Brussel. Tegenwoordig noemen we die de Belgian Pride of kortweg de Pride.  Wat nu een jaarlijkse traditie geworden is, was vijftien jaar geleden helemaal niet evident. In 1996 mochten we wel op straat komen maar in het centrum van Brussel waren we niet welkom.

Even terugblikken.

Vanwaar komt de “Gay Pride”?

In de jaren vijftig en zestig bestond er een homo-beweging in de Verenigde Staten en in Europa. Mannen in driedelig pak en vrouwen in tailleur betoogden “waardig” en vroegen rechten – of op zijn minst aandacht- voor mensen die “misschien wel een afwijking hadden” maar die ondanks alles “respectabel” waren.

Tegelijkertijd had je het hele verborgen homo- en lesbiennecircuit met zijn bars en semi-clandestiene plaatsen.

De Stonewall In, een bar in Christopher Street in New York, werd vooral bezocht door travestieten. Buiten carnaval was het toen in de VS verboden om je te verkleden, laat staan om je op te tutten als iemand van het andere geslacht. Politie-razzia’s waren schering en inslag in de bewuste bar en wie zich niet rap genoeg uit de voeten kon maken, belandde een nachtje in de cel.

Op de avond van 28 juni 1969 stopten de politie-combi’s opnieuw voor de Stonewall Inn en de flikken hadden er al plezier in om op travestieten te jagen. Maar 1969 was een speciaal jaar: je had de massale beweging tegen de oorlog in Viëtnam en de emancipatiebeweging van de zwarte Amerikanen woedde volop,  met ondermeer de Black Panters… ook voor de homo’s was het plots genoeg geweest.  Ik vind het wel belangrijk er de aandacht op te vestigen dat de eerste openlijke homo-revolte gevoerd is op hoge hakken en in flashy en sexy dameskleren onder wapperende pruiken. Het was het gevecht van de sacochen tegen de knuppels van de flikken. Er ging een zucht van bevrijding door gay New York en van overal kwam plots steun. Het gevecht met de flikken duurde drie dagen en er was plots geen schaamte meer. “Gay power” en “Gay rights now” waren de slogans.

Stonewall heeft de zaken opengebroken en sinds 1970 wordt die revolte elk jaar herdacht door de Gay Pride van New York… en op meer en meer plaatsen in de wereld.

Tien jaar later in België

Een aantal radikale holebi-organisaties, vooral langs nederlandstalige kant, vonden dat een Gay Pride ook in België moest kunnen. Je had ondertussen al een traditie van “Roze Zaterdagen” in Nederland en die naam kon hier ook wel bekoren. Op 5 mei 1979 namen een kleine honderd personen deel aan de eerste “Roze Zaterdag” in Antwerpen. Het volgende jaar waren het er al een paar tientallen meer in Brussel en kwam er een eerste zwoele homo-fuif in de Ancienne Belgique.  Het jaar daarop was de Roze Zaterdag weer in Antwerpen. Maar daarna stopte het. De holebi-beweging was verdeeld over het nut van een Gay Pride en velen schrokken terug voor teveel zichtbaarheid en de minder “serieuze” aspecten van een holebi-stoet.

Eind jaren ‘80 organiseerde het FWH (Federatie Werkgroepen Homosexualiteit – de tegenwoordige Holebifederatie) busreizen naar Nederland om daar aan de “Roze zaterdag” deel te nemen.

De “Roze Zaterdagen” in Vlaanderen

Het idee groeide om ook in Vlaanderen een Roze Zaterdag te organiseren en de radikale en meer gematigde vleugels van de holebi-beweging kwamen tot een vergelijk. Op 5 mei 1990 was er de eerste Roze Zaterdag in Antwerpen op initiatief van het FWH en het Roze Aktiefront (RAF).  Een kleine duizend deelnemers , vooral Vlamingen, een pak Nederlanders en een klein groepje Brusselaars en Walen, marcheerden door de zonovergoten Antwerpse straten. De Groenplaats was het eindpunt van deze heerlijke tocht, met een groots feest  en iedereen vond dat het hierbij niet kon blijven. Er werd afgesproken om dit om de twee jaar te doen, steeds in een andere stad.

In 1992 was Gent aan de beurt. Voor de eerste keer was er een eisenplatform van tien punten met twee hoofdaksenten: een wet die de discriminatie verbiedt op basis van de seksuele orientatie en de erkenning van de relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht. De optocht en de optredens werden uitgeregend en de pers sprak van een “Roze waterdag”.

Franstalig holebi-België wilde toen actiever participeren en er werd afgesproken dat de volgende Roze Zaterdag in Brussel zou doorgaan.  Maar de verkiezingen van 24 november 1991 draaiden uit op een  “zwarte zondag” omdat het fascistische Vlaams Blok in Antwerpen een monsterscore behaalde. De holebi’s beslisten dat ze een vuist wilden maken naar de zwarte dreiging en de volgende Roze Zaterdag was in Antwerpen: mei 1994 met een duizendtal deelnemers.

18 mei 1996: “Belgian Lesbian and Gay Pride – Roze Zaterdag – Samedi Rose” in Brussel

Daarna werd het toch Brussel! Vanaf september 1995 werd er druk overlegd en uiteindelijk richtten een vijftigtal verenigingen uit het hele land een vzw op. De vlamingen wilden verder een Roze Zaterdag en de franstaligen vonden zich meer in een Gay Pride. Op een stormachtige vergadering werd tenslotte voor de nieuwe naam gekozen : “Belgian Lesbian and Gay Pride – Roze Zaterdag – Samedi Rose”, een “compromis à la belge” als het ware!   Vanuit de drie vorige edities bleef er een spaarpot over en elke vereniging betaalde een bijdrage van 1000 BF ( 25 €).  Er werden enkele subsidies bij mekaar gesprokkeld en dat maakte de operatie financieel mogelijk.  Van sponsors was er op dat ogenblik geen sprake behalve één enkele.  Ere wie ere toekomt: La Démence organiseerde een speciale avond van steun aan de BLGP en stond 50 BF (1,25 €) af per inkom.

Om het budget van anderhalf millioen BF (37.500 €) af te ronden was er nog de fuif in de Magdalenazaal.

Dertien jaar later is het moeilijk om je voor te stellen hoe het er toen aan toe ging.  Alle verenigingen stonden voor een enorme uitdaging en vonden dat de BLGP absoluut moest lukken. De inzet was groot, het enthousiasme ook.  Dit vuur sloeg zelfs over naar de overheid: de toenmalige Vlaamse Minister van Gelijke Kansen, Anne Van Asbroeck, financierde een spotje om heel Vlaanderen op te roepen naar de BLGP-Roze Zaterdag te komen. Daar kwam verzet tegen van Roularta die het filmpje niet aannam op zijn zenders wegens “niet familie-vriendelijk”. Die boycott werd uiteindelijk doorbroken.

De eerste echte nationale Gay Pride/ Roze Zaterdag werd een succes.  2.500 personen marcheerden mee.  Dit werd toen bestempeld als een “recordaantal”, wat het ook was in vergelijking met de 1000 deelnemers in Antwerpen.

En voor de eerste maal was het echt nationaal: zowel vanwege de deelnemers als doorheen de gebruikte symboliek.  Er waren duizenden tricolore vlaggetjes met zwart, geel en…roze en een groot spandoek toonde een innige omhelzing tussen een Vlaamse leeuw en een Waalse haan met tussen hen de Brusselse Iris.

Je had enkele Vlaamse politieke delegaties (SP, VU, Agalev) maar geen franstalige en zeker geen toppolitiekers, op Roger Lallemand en Serge Moureaux na.  Ook het parcours was niet om over naar huis te schrijven: geen centrale lanen, we liepen  op lege boulevards in een grote boog rond het centrum om uiteindelijk op het Vossenplein te belanden. De toenmalige burgemeester van Brussel,  Xavier de Donnéa, beweerde dat de commerçanten van het centrum onze stoet liever uit hun buurt hielden.   Maar voor een eerste keer in Brussel en met een dergelijke opkomst was iedereen toch dik tevreden.

Het feest in de Magdalenazaal moest het gros van het budget financieren. Aanvankelijk had de uitbater  geweigerd de zaal te verhuren met als argument dat hij “ook geen erotische beurs toeliet”. Wij kregen hem echter op andere gedachten, de fuif werd een daverend succes en de uitbater tekende onmiddellijk voor het jaar daarop!

Grootse discussies na de eerste BLGP

Op TV waren vooral beelden verschenen van de praalwagen van La Demence: glimmende spierbundels in string tussen enkele travestieten! Verontwaardiging alom. In plaats van de vijftig meter lange regenboogvlag of de koets met de vrouw-vrouw en man-man koppels, toonden TV en pers vooral de blote basten. Maanden werd er gepalaberd over de “wenselijkheid” van extravagante figuren in de pride. Uiteindelijk werd besloten dat iedereen welkom was op de parade – op voorwaarde dat ze de “openbare zeden” respecteerden – en dat we ons moesten concentreren op goede contacten met de pers, kwestie van een meer evenwichtige berichtgeving te verkrijgen.

Andere discussie: waar moet de volgende pride doorgaan? De optie werd  werd een jaarlijkse pride in Brussel…voorlopig toch (!?). In de hoofdstad vond je immers de politiekers die onze centrale eisen moesten realiseren en in Brussel krijg je makkelijker walen, vlamingen, brusselaars en europeanen van alle slag bij mekaar. En om de druk op de politieke ketel te houden bleek een jaarlijkse pride een goed middel.

Vossenplein – Roupeplein – Vismet

De affaire Dutroux in augustus 1996 en de schandelijke verdachtmaking van pedofilie tegen Di Rupo (september 1996) dreigden roet in het eten te gooien maar uiteindelijk gaf burgemeester de Donnéa ons in 1997 opnieuw toelating, echter nog steeds met hetzelfde parcours. De tien centrale eisen werden op grote spandoeken rondgedragen.

In 1998  kwam een kleine verandering: de stoet eindigde op het Rouppeplein, wat al iets centraler is.  Dat jaar werd aan elke deelnemer – ook de commerçanten – gevraagd een eis te illustreren. Het meest spectaculaire was de sauna Macho die “Ontucht uit het strafrecht” aanschouwelijk maakte. Op de derde editie waren er reeds 6.000 deelnemers.

In 1998 kwam ook de eerste Roze Week, die later Regenboogweek zou genoemd worden.

En ondertussen spraken we over de BLGP tout court, zonder daar nog eens een roos of een zaterdag aan toe te voegen!

1999 werd een kanteljaar op verschillende vlakken.

Er werd een steuncomité opgericht voor de twee voornaamste eisen en een eerste politiek debat bracht een schare partijvoorzitters bij mekaar. Er waren immers federale verkiezingen op 13 juni en wij vroegen dat onze hoofdeisen in de regeringsverklaring zouden komen.  De nieuwe  regenboogregering is  daar uiteindelijk aan tegemoet gekomen.

De druk voor een beter parcours werd opgevoerd en honderden commerçanten van het centrum van Brussel tekenden een petitie om te zeggen dat ze helemaal niet tegen een Gay Pride in het centrum waren.  De Heer de Donnéa heeft dit dat jaar straal genegeerd!

Na vier edities was de BLGP echter voor de meeste verenigingen een vanzelfsprekende traditie geworden.  Officieel zaten er nu zeventig verenigingen in de vzw maar in de praktijk kon je slechts op een handvol “organisatoren” rekenen.  Die gaven er in de herfst van 1999 de brui aan.

Het FWH [1] en de FAGL [2] hadden de boodschap begrepen en snelden ter hulp: de vzw BLGP werd omgevormd en bestond nu uit de koepelorganisaties en eindelijk werd een coordinator vanuit het FWH maandenlang vrijgesteld om de BLGP te organiseren. Dit was Anne Lescrauwaet die er met een nieuwe ploeg in slaagde de vlam terug in de pan te krijgen. De druk op de de Donnéa werd opgevoerd en het reslutaat was een nieuw parcours en een nieuw concept: vertrek en aankomst op de Vismet waar een  holebi-dorp werd opgetrokken. Grote drukte vooraf en een heus feest na de mars.  De Beurs bleef verboden terrein maar we kregen een stukje Anspachlaan tot aan het  De Brouckère plein.  Dat jaar gingen we naar de 10.000 deelnemers en stonden er ook veel meer toeschouwers langs het parcours. Voor de eerste maal kregen we  ook een schare toppolitiekers die mee de regenboogvlag kwamen dragen en bijna elke democratische politieke partij was vertegenwoordigd in de optocht.

De BLGP wordt een deel van het Brusselse programma

Na de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2000 komt een nieuwe meerderheid aan de macht in Brussel, met Freddy Thielemans als Burgemeester en een heuse schepen voor gelijke kansen – een homo die er geen geheim van maakt – Bruno De Lille.

Plots verandert alles voor de BLGP. Tot dan werden we “getolereerd”, nu worden we plots geëerde gasten.  De Regenboogweek wordt ingezet door een receptie op het stadhuis van Brussel en een mini-pride naar Manneke en Jeanneke Pis. De Burgemeester en de schepen plegen een voorwoord in onze brochure en nemen het woord op het podium op de Vismet. En ook het Brusselse parlement  – voorzitster Magda De Galan – organiseert een receptie voor de BLGP en geeft de regenboogvlag een prominente plaats op haar gebouwen. Aan de Beurs komt een enorm spandoek over de centrale boulevard en de Stad organiseert een wedstrijd voor de commerçanten: de “roze etalages”.

En voor de eerste maal wordt de 25 meter lange regenboogvlag aan de Beurs op het gejuich van de toeschouwers onthaald. We schrijven 5 mei 2001, de BLGP heeft hartje Brussel veroverd!  De organisatoren hebben moeite om het allemaal te geloven.

Anti-discriminatie en huwelijk…op het nippertje

4 mei 2002: de zevende editie van de pride. Er staan nieuwe federale verkiezingen voor de deur en onze centrale eisen zitten nog steeds in de laden van de regenboogcoalitie. Buiten een symbolisch belangrijk maar  inhoudsloos “samenlevingscontract” (sinds 1 januari 2000) zijn we wettelijk nog geen stap vooruit. De televisie toont beelden van ontgoochelde holebi-militanten.

Maar uiteindelijk lukt het toch, in extremis:

- in december 2002 komt er de wet tegen de discriminatie, ondermeer op grond van de seksuele voorkeur.

- begin 2003 wordt het huwelijk opengesteld voor holebi-koppels, weliswaar zonder recht op adoptie en met andere beperkingen (je mag alleen trouwen met een buitenlandse partner die uit een land komt waar het homo-huwelijk ook toegelaten is! In 2003 zijn dat alleen Nederlandse holebis!)

3 mei 2003: 20.000 deelnemers vieren feest en schreeuwen “we want more”

België staat plots op kop in de realisatie van holebi-rechten en dat wordt gevierd maar de druk blijft op de ketel om de verworven rechten verder uit te breiden: “We want more” is de slogan van de achtste editie en een nieuw logo moet de zichtbaarheid vergroten. Het aantal deelnemers stijgt naar de 20.000 en verschillende duizenden mensen verdringen zich op de stoepen.

Alle aanwezige politiekers worden op het podium geroepen en krijgen elk een roos!

Nu de essentiële wettelijke regelingen er door zijn – ondertussen mag er ook getrouwd worden met niet- nederlanders -  wordt het thema van de pride opengetrokken: de negende editie (22/5/2004) draagt het motto “Vrijheid, Gelijkheid, Diversiteit”. Opnieuw komen er 20.000 deelnemers opdagen!  Nog steeds is er feest op de Vismet maar voor de eerste maal hebben we de Magdalenazaal niet meer en trekt de fuif naar een zaal in Molenbeek. Dit is niet echt een succes en daar houden we een financiële kater aan over.

2005 -  de 10de BLGP met 25.000 deelnemers onder het motto “It’s a family affair”!

Met nieuwe verkiezingen voor de deur wil de holebi-beweging alles op alles zetten om ook de adoptie er door te krijgen. Dit wordt dus de centrale eis van de pride van 2005. Vandaar de “familiale”slogan die echter ook slaat op de grote internationale holebi-familie! Ditmaal bereiken we het hoogtepunt: de kaap van 25.000 deelnemers wordt bereikt.

Een nieuwe formule wordt uitgetest: een volksfeest en holebi-dorp in de St. Jacobswijk en het avondfeest in de Ancienne Belgique, met een optreden van Chantal Goya als aperitief.

De optocht en het volksfeest zijn een succes en de AB wordt overrompeld.

Enkele maanden later wordt de holebi-adoptie ook een feit…de belangrijkste politieke eisen zijn gerealiseerd!

Ik beweer geenszins dat deze belangrijke realisaties alleen op het conto van de BLGP te schrijven zijn. Zonder de dagelijkse actie en lobbying van de Holebifederatie – met dank aan Anke Hintjens, van alle andere groepen en van sympathiserende politici, waren onze eisen er nooit doorgeraakt. Maar de jaarlijkse druk van een nationale BLGP maakte alles zichtbaarder en dringender.

De tiende BLGP  wordt echter de laatste van coordinator Anne Lescrauwaet en sinds dat ogenblik komen er serieuze problemen voor het bemannen of bevrouwen van het secretariaat.  Het is niet te geloven dat een jaarlijks terugkerend evenement moet steunen op een ploeg (enthousiaste en competente) vrijwilligers en één enkele halftijdse secretaris voor een maand of drie per jaar. Maar ondanks deze ongeloofelijke handicap gaat het avontuur onverminderd verder.

Crisis in 2006; opstanding in 2007

De editie van 2006 wordt bijna afgeblazen maar komt er uiteindelijk toch. Minder deelnemers (17.000), minder inzet van de verschillende verenigingen maar een kleine ploeg overtuigde nieuwe vrijwilligers… het was op het nippertje maar de BLGP is weer vertrokken!

Terwijl Burgemeester Thielemans de mensen toespreekt vanop het balkon van het Regenbooghuis bereiken ons berichten uit Moskou: de eerste Gay Pride in Rusland wordt bestookt en bekogeld door tegenbetogers; de politie treedt niet echt op tegen het homofoob geweld! Een aantal mensen van de BLGP denkt dat internationale solidariteit een belangrijk ingediënt van de volgende edities moet worden: in België is heel wat bereikt op wetgevend vlak…in Iran worden homoseksuelen opgeknoopt! Het wordt tijd om de banden met de rest van de wereld aan te halen!

“Keep on moving” wordt de toepasselijke slogan voor 2007. De kleine ploeg vrijwilligers, rond Hans en Youri is uitgebreid, er komt een embryo van professioneel secretariaat met Lies en de verenigingen zetten zich meer in. Alleen Tels Quels besluit zich terug te trekken uit de organiserende  vzw en zet een eigen programma op. Maar franstalige verenigingen, zowel van  de FAGL als ARC-en-Ciel Wallonie verhogen hun inzet, wat perspectieven biedt voor de toekomst.

De optocht in 2007 is een beetje op het “goed vallen uit” maar de village in en rond de Kolenmarkt is een denderend succes en de fuif in de AB, opnieuw in handen van de BLGP zelf, is spetterend!

Er zijn meer sponsors, minder subsidies en dat is een onevenwicht dat dringend hersteld moet worden. Maar ondanks alarmerende berichten in sommige media en radio tamtam, is de financiële situatie van de BLGP gezond en kan er geïnvesteerd worden in de komende edities.

Eind juni 2007 trekt een delegatie van de BLGP naar Turkije om daar de Gay Pride van Istanboel te steunen. De regenboogvlag van 25 meter die we sinds 1996 in Brussel meedragen blijft in Turkije achter en zal daar goed gebruikt worden!

En in oktober 2007 trekt een delegatie naar een internationaal congres in Zürich: Inter-pride.  We gaan definitief de internationale toer op en misschien komt daar wel een Euro- of een World-pride van in Brussel, één van de komende jaren!

2008: Gilbert Baker, de ontwerper komt naar Brussel met zijn regenboogvlag

Dank zei onze internationale contacten zijn we er in 2008 in geslaagd om de ontwerper van de Regenboogvlag, Gilbert Baker naar Brussel te krijgen.  Deze vlag, oorspronkelijk bestaande uit acht kleuren, vierde zijn dertigste verjaardag en Gilbert had een fac simile van de oorspronkelijke mee waarmee we de dertiende editie van de BLGP konden openen. In principe kunnen we die vlag nu elk jaar naar Brussel halen waarna ze naar andere parades wordt verzonden.

We konden ook een hele delegatie begroeten van ILGA (International Lesbian and Gay Association)  die het week-end van 17 mei gekozen had voor een conferentie in Brussel.  De internationale uitstraling neemt vorm aan.

De datum van de BLGP  2008 was symbolisch belangrijk: 17 mei, de internationale dag tegen de homophobie. Zinneke Parade had een optie genomen op die datum maar heeft ons die zaterdag gelaten omdat zij vonden dat dit nu echt een dag was voor de holebis, tegenwoordig LGBTI[3] genoemd.  Met oprechte dank aan Myriam Stoffen en de mensen van Zinneke!

Dit was ook een eerste stap naar een samenwerking en hopelijk een partenariaat met de Zinneke Parade. We hopen ook dat deze datum een traditie wordt: elk jaar de zaterdag die het dichtst bij 17 mei valt.

In 2008 was “Celebrate Diversity” de slogan. Dat betekende dat we iedereen uitnodigden om met ons de rijkdom van de diversiteit te komen vieren. We telden 20.000 mensen, in de optocht en langs het parcours… het aantal deelnemers zit dus opnieuw in de lift  maar het maximum is nog lang niet bereikt.

2009 was een overgansjaar onder de slogan “Change your mind”.

Een structureel partenariaat met de Stad en het Gewest Brussel werd in 2009 in gang gezet om zo tot een verankering te komen van de jaarlijkse pride.  Ook de samenwerking met de horeca werd intenser zonder dat het de commerciële toer opging. Aan de optocht kan nog veel geschaafd en verbeterd worden maar de “village” was een denderend succes en voor herhaling en uitbreiding vatbaar.

Op naar de vijftiende editie!

Chille Deman

(Voorzitter van de BLGP van 1995 tot 1999 – tegenwoordig schatbewaarder)

---

[1] Federatie Werkgroepen homoseksualiteit – later de Holebifederatie

[2] Fédération des assoications gays et lesbiennes

[3] LGBT: lesbian, gay, bisexual, transsexual, intersexual